|
HIDRELLEZ NEDİR ?
“Doğa”nın her baharda “canlanışı”,
dünyanın her yerinde yaşayan insan toplulukları tarafından,
kendi kültürlerine uygun biçimlerde kutlanır. İnsanlar, kışın
getirdiği karamsarlıktan kurtuldukları için sevinirken, her
bahar yeniden canlanan doğaya umut bağlar, düşlerinin, dileklerinin
gerçekleşmesi için -genellikle Nisan - Mayıs aylarında ve
belli tarihlerde- istekte bulunmanın “tam sırası” olduğunu
düşünürler. Çoğu dini bayramların da kökeninde yer alan bu
inanış, Türk kültüründe en yaygın biçimini “Hıdrellez
Şenlikleri”nde bulmuştur. Hıdrellez’de su kenarlarında
bahar yemekleri yemek, en çok istenen şeyleri yazmak ya da
resimlerini yapmak ve bunları genellikle bir gül fidanının
dibine koymak, ateşlerin üzerinden atlayıp olumsuzluklardan
arınmak, doğa ile kurulan ilişkinin ve iletişimin simgelerindendir.
Hıdrellez kısaca insan ve doğa arasındaki iletişimi, baharı
ve umudu simgeleyen bir kültürel gelenektir.
“HIDRELLEZ” SÖZCÜĞÜNÜN
ANLAMI NEDİR ?
Hıdrellez; Hızır ile İlyas
sözcüklerinin birleşmesinden türemiştir. Türk kültüründe sıkıntıda
bulunanların yardımına koşmalarıyla tanınan Hızır ve İlyas
peygamberlerin 5 Mayıs’ı 6 Mayıs’a bağlayan gece “buluştukları”,
“dilekleri gerçekleştirdikleri”ne inanılır. Bu inanış, zaman
içinde çeşitli kutlama biçimleriyle “Hıdrellez” denen şenliklere
dönüşmüştür.
NEDEN “AHIRKAPI’DA HIDRELLEZ”?
Büyük kentlerde yaşayan insanlar, kentin eski özelliklerini
yitirmesinden dolayı bir çok kültürel geleneğe uyamaz olmuşlardır.
"Hıdrellez" de bunlardan biridir. “Ahırkapı’da
Hıdrellez”, İstanbullu’ların her baharda tek başlarına
yapamayacağı bir şenliği, tarihi yarımadanın tam da ortasında,
denize yakın Ahırkapı'da topluca yapmalarına olanak tanıyan,
kültürel geleneklerin de unutulmamasını sağlayan bir sivil
etkinliktir. Bu etkinlikte Hıdrellez geleneğinin tüm temaları
yer alır. “Bahar yiyecekleri” sokaktaki tezgahlarda
bulunur. “Eğlence” semtin kendine has ve
günümüzde artık o kadar da bulunamayan “en eski İstanbullu”ları
olan gruplar tarafından “müzik” ve “oyun”larla
sağlanır. “Dilekler”, kağıtlara yazılıp yine
Türk kutlama kültüründe önemli yeri olan ve “dilek
ağacı”nı simgeleyen “Nahıl”lara
ve çevresindeki gül fidanlarına asılır. Son olarak Hıdrellez’in
“olmazsa olmaz” ögelerinden olan “ateşten
atlama” da gece yarısı yakılan ateşlerle gerçekleştirilir.
TARİHÇESİ
Ahırkapı Sokak’ta ilk Hıdrellez, 1997 yılında Armada Bahçe’de
yapılmış, daha sonraki yıllarda semtte bulunan diğer oteller
ve kuruluşların katılımıyla genişlemiştir. Genişleme hem sunulanların
nicelik ve niteliğinin, hem de ziyaretçilerin sayısının -on
bin kişi ve katları- artması biçiminde sürmektedir.2007'de
50.000, 2008'de 70.000 kişi etkinliğe katılmıştır.
YER
Ahırkapı Sokak ve civar sokaklar... 2007'de, Akbıyık Caddesi
de etkinlik alanına eklenmişti. 2009'da her yıl "mahşeri"
denebilecek ölçüde artan katılımcı sayısı, ziyaretçilerin
dar sokaklarda hareket etme olanağını kısıtladığından, etkinlik
alanını 2009'da deniz kenarındaki "Ahırkapı Parkı"na
taşındı...
NEDEN YAPILIYOR?
Amaç insanların hurafelere inanmasını, olmayacak düşlere kapılmasını
teşvik etmek ya da dinsel veya kültürel telkinde bulunmak
asla değildir. Bu etkinlik kent yaşamında bir geleneğin canlı
tutulması, kıştan bunalan insanların rahatlayıp eğlenmesi
ve umutlarını tazelemesi için yapılmaktadır. Bir yan amaç
da “tarihi yarımada”nın İstanbullu’lar tarafından tanınması
ve sevilmesini sağlamaktır. İstanbul’da yaşayıp da hayatında
bir kere olsun buraya uğramamış olanlar, bir kere Hıdrellez’e
gelince “neleri kaçırdıklarını” daha iyi anlamakta ve sonra
tekrar gelmektedirler. Bu da tıpkı “Eminönü Yürüyüş
Yolları” projesi - http://eminonuplatformu.org/yuruyusyollari
- gibi, tarihi yarımadadaki kültür mirasının korunabilmesi
için önemli bir husustur. Çünkü bir şeyin “değerini bilmek”
önce “tanımak” ve “sevmek”, sonra sonra da “sevdiği için korumak”la
mümkün olup, “aklın bilmediğine yürek üzülemez”!
KİMLER DÜZENLİYOR?
“Ahırkapı’da Hıdrellez” “Eminönü Sivil Girişimi” ve Eminönü
Belediyesi tarafından düzenlenmektedir. Etkinlik, İstanbul
Valiliği ve İstanbul İl Kültür Müdürlüğü tarafından önemli
ölçüde desteklenmektedir. “Eminönü Sivil Girişimi” ise "Tarihi
Yarımada için Eminönü Platformu"nun (http://eminonuplatformu.org)
bir alt çalışma grubudur. 2007'ye girerken, Eminönü Sivil
Girişimi, "Ahırkapı Hıdrellez Şenlikleri Derneği"ni
kurarak, bu etkinliğin yönetimini kurumsallaştırmaya başlamıştır.
Keza 2009'da etkinlik "İstanbul Kültür Başkenti 2010"
projesine de dâhil edilmiştir ve artık “İSTANBUL 2010 AHIRKAPI
HIDRELLEZ ŞENLİĞİ” olarak anılmaktadır...
KİMLER KATILIYOR?
Başta Ahırkapı Sokak ve civar sokaklardakiler olmak üzere
Eminönü İlçesi'nde çalışan oteller, lokantalar, turizm ve
kültür kuruluşları, ürettikleri ürün ve hizmetleri karşılıksız
olarak sunmaktadırlar. Bunun dışında etkinliği düzenlemek
için gereken –ışıklandırma, konserler için sahne kurulması,
ses ve ışık düzenlemeleri, pankartlar, basılı malzeme, sanatçıların
ücretleri, altyapı, v.b.-harcamalar uzun yıllar sonra bu etkinliği
destekleme kararı veren kurum ve kuruluşlar tarafından karşılanmaktadır.
BU İŞTEN KİM NE KAZANIYOR?
Hıdrellez etkinliğinde sunulan yiyecek ve içecekler makul
ücretlerle fiş karşılığı satılmaktadır. Bu biçimde biriken
para etkinliğin altyapısı için harcanan paranın sadece bir
kısmını karşılamaya yaramakta, bu etkinlikten hiçbir kuruluş
bilinen anlamda “kâr” etmemektedir. Ancak
yine de işi “bu zahmete girilmeye değer”
kılacak bazı “kâr”lar sözkonusudur. Onları da şöyle sıralamak
mümkündür:
- Ahırkapı semti ve Eminönü ilçesi;
gerek kalabalık sayıdaki izleyici kitlesi, gerekse basının
büyük ilgisi sayesinde tüm Türkiye tarafından “duyulmakta”,
“bilinmekte”dir. Bu da yukarıda bahsedilen “ilçenin değerinin
bilinmesi ve ona sahip çıkılması” yolunda önemli adımlardandır.
İzleyiciler içindeki yabancı gezginler ve dış basın aracılığıyla
etkinlik zaman zaman yurt dışında da konu olmaktadır.
- Etkinliğe katılan kuruluşlar ve sanatçılar
bir taraftan da kendilerini tanıtmaktadırlar. Bu da onların
daha sonradan “talep görmelerine” yardımcı olmaktadır.
- Hıdrellez’e gelenler de hem eğlenmekte,
hem de toplu etkinliğin bir parçası olarak bu demokratik
“Şölen”den ve tarihi yarımadadan tad almaktadırlar.
- Şenliğin “İstanbul 2010 Kültür Başkenti”
projesi kapsamına alınmasıyla uluslararası bir boyut kazanması,
bir kent kültürü etkinliği olarak İstanbul’un da daha yakından
tanınmasına yardım etmektedir.
“AHIRKAPI'DA HIDRELLEZ” WEB SİTESİ HAKKINDA
Hıdrellez için ilk kez 2005 yılında - İngilizce
ve Fransızca özetli-
özel bir web sitesi yapılmıştır. Sitede daha önceki yıllara
ait etkinliklerin görüntüleri,
2006, 2005 ve 2004’te yapılanın filmleri ve diğer bilgiler
ayrıntılı olarak yer almıştır. İstanbul’dan uzakta olanların
dileklerini yollamaları
ve isteyenlerin dostlarını etkinlikten anında haberdar edebilecekleri
bir e-davetiye de
çevrimiçi (“online”) olarak sitede mevcuttur. İletişim
sayfasını ziyaret edip, görüş ve önerilerde de bulunmak da
mümkündür. 2006'da bir "weblog" (web-kütüğü: "blog")
formatında oluşturulan "Haberler"
sayfası siteye eklenmiştir. 2005 ve 2006 yıllarında çevrimiçi
yollanan dilekler basılmış ve nahıllara iliştirilmiştir. Aynı
şey bu yıl da yapılacaktır. Çevrimiçi dilek yollamak ancak
5 Mayıs 2009, Salı akşamı saat 18.00'e kadar
mümkün olacaktır.
<<Geri
dön
|
